Kritik Yol Yöntemi: Projenizin Kritik Yolu Nasıl Bulunur (Örnekle)

Her projede bitiş tarihini belirleyen bir avuç görev vardır. Bunlardan biri iki gün kayarsa, projenin tamamı iki gün kayar. Diğer görevlerin biraz nefes payı vardır ve kimse fark etmeden kayabilirler. Kritik yol yöntemi (CPM), takvim sizi şaşırtmadan önce bu ikisini birbirinden ayırmanın yoludur.

Bu rehber kritik yolun ne olduğunu, ileri ve geri hesaplamayla adım adım nasıl bulunacağını, bolluk süresinin nasıl okunacağını ve sonucun teslim tarihinizi korumak için nasıl kullanılacağını anlatıyor. Çözümlü bir örnek tüm süreci baştan sona gösteriyor; inşaat, sağlık operasyonları ve küçük işletme ekipleri için kısa notlar da var.

Kritik yol nedir?

Kritik yol, projenin başlangıcından bitişine kadar birbirine bağlı görevlerden oluşan en uzun zincirdir. En uzun zincir olduğu için toplam süresi, projenin olabilecek en kısa süresine eşittir. Planı değiştirmediğiniz sürece bu zincirdeki bir görevde yaşanan her gecikme, bitiş tarihini aynı miktarda geciktirir.

Kritik yoldaki görevlerin bolluk süresi (float veya slack) sıfırdır. Bolluk, bir görevin proje bitişini ertelemeden ne kadar gecikebileceğidir. Kritik yol dışındaki görevlerin bir miktar bolluğu vardır; günlük takipte daha az acil olmalarının nedeni de tam olarak budur.

Temel terimler, sade bir dille

• Süre: bir görevin kaç iş günü sürdüğü.
• Bağımlılık: iki görevi birbirine bağlayan kural, örneğin "boya, alçıpan bittikten sonra başlar" (Bitişten Başlangıca).
• En Erken Başlangıç (ES) ve En Erken Bitiş (EF): öncülleri göz önüne alındığında bir görevin başlayabileceği ve bitebileceği en erken zaman.
• En Geç Başlangıç (LS) ve En Geç Bitiş (LF): projeyi geciktirmeden bir görevin başlayabileceği ve bitebileceği en geç zaman.
• Bolluk: LS eksi ES (veya LF eksi EF). Sıfır bolluk, görevin kritik olduğu anlamına gelir.

Kritik yol neden önemlidir?

• Nereye odaklanacağınızı söyler. Her görevin peşinden eşit şekilde koşmak yerine, bitiş tarihini gerçekten belirleyen birkaç göreve bakarsınız.
• Teslim tarihleri hakkında dürüst cevaplar verir. Müşteri projeyi iki hafta erken isterse, hangi zincirin ve ne kadar kısalması gerektiğini bilirsiniz.
• Nereden zaman ödünç alabileceğinizi gösterir. Bolluğu olan görevler küçük gecikmeleri tolere edebilir ya da ekip kritik işlere yardım ederken bekleyebilir.
• Değişiklik taleplerini konuşmayı kolaylaştırır. Yeni bir görev çıktığında, kritik yola denk gelip gelmediğini kontrol eder ve bitiş tarihine etkisini açıkça söyleyebilirsiniz.

Kritik yolu 6 adımda bulma

1. Tüm görevleri listeleyin

İş kırılım yapınızdan başlayın: tahmin edilebilecek kadar küçük görevlere bölünmüş teslimatlar. Görevleri, her birinin sahibi tek bir kişi veya tek bir ekip olacak seviyede tutun. Çok büyük görevler gerçek sıralamayı gizler; çok küçük görevler ise ağı okunmaz hale getirir.

2. Süreleri tahmin edin

Her göreve iş günü cinsinden gerçekçi bir süre verin. Sadece işin yapılmasını isteyen kişiye değil, işi yapacak kişiye de sorun. Bir görev belirsizse not alın; kritik yoldaki belirsiz görevlerin yeri risk kaydınızdır.

3. Bağımlılıkları çıkarın

Her görev için önce neyin olması gerektiğini yazın. Bağlantıların çoğu Bitişten Başlangıca türündedir (A bitince B başlar). Bazıları Başlangıçtan Başlangıca (A başlayınca B başlayabilir) veya Bitişten Bitişe (B ancak A bittikten sonra biter) türündedir. Yalnızca gerçek bağımlılıkları, yani işin kendisinden, malzemelerden, onaylardan veya ortak ekiplerden kaynaklananları kaydedin. Hayali bağımlılıklar yolu olduğundan uzun gösterir.

4. İleri hesaplamayı yapın

İlk görevden son göreve doğru ilerleyin. Öncülü olmayan bir görev 0. günde başlar. Diğer her görev için En Erken Başlangıç, öncüllerinin En Erken Bitiş değerlerinin en büyüğüdür. En Erken Bitiş, En Erken Başlangıç artı süredir. Sondaki en büyük En Erken Bitiş, projenizin süresidir.

5. Geri hesaplamayı yapın

Şimdi son görevden ilk göreve doğru geri gidin. Son görevin En Geç Bitişi proje süresine eşittir. Diğer her görev için En Geç Bitiş, kendisini izleyen görevlerin En Geç Başlangıç değerlerinin en küçüğüdür. En Geç Başlangıç, En Geç Bitiş eksi süredir.

6. Bolluğu hesaplayın ve yolu işaretleyin

Bolluk, En Geç Başlangıç eksi En Erken Başlangıçtır. Bolluğu sıfır olan her görev kritik yoldadır. Bunları sırayla birleştirdiğinizde kritik yolu bulmuş olursunuz. Bazı projelerde birden fazla kritik yol ya da yalnızca bir iki gün bolluğu olan "kritiğe yakın" bir zincir bulunur; bunlara da neredeyse aynı dikkati gösterin.

Çözümlü örnek: küçük bir ofis tadilatı

Aşağıdaki rakamlar gerçek bir projeden alınmış veriler değil, kurgusal bir örnektir. Bir ekip küçük bir ofisi tadil ediyor. Süreler iş günü cinsindendir ve tüm bağlantılar Bitişten Başlangıca türündedir.

• A. Saha keşfi (2 gün), öncülü yok
• B. Malzeme siparişi (5 gün), A'dan sonra
• C. Yıkım (3 gün), A'dan sonra
• D. Elektrik altyapısı (4 gün), C'den sonra
• E. Sıhhi tesisat altyapısı (3 gün), C'den sonra
• F. Alçıpan (4 gün), B, D ve E'den sonra
• G. Boya (3 gün), F'den sonra
• H. Mobilya teslimatı (2 gün), B'den sonra
• I. Son kontrol (1 gün), G ve H'den sonra

İleri ve geri hesaplama sonuçları

Sonucu okumak

Proje 17 iş günü sürüyor. Kritik yol A, C, D, F, G, I: saha keşfi, yıkım, elektrik altyapısı, alçıpan, boya ve son kontrol (2 + 3 + 4 + 4 + 3 + 1 = 17 gün).

• Sıhhi tesisat altyapısının 1 günlük bolluğu var. Kritiğe yakın; bu yüzden oradaki küçük bir kayma hızla proje gecikmesine dönüşür.
• Malzeme siparişinin 2 günlük bolluğu var. Tedarikçi iki günden fazla gecikirse alçıpan zamanında başlayamaz ve yol değişir.
• Mobilya teslimatının 7 günlük bolluğu var. Rahatça kaydırılabilir; teslimat aralığı bulmak zorsa bu işe yarar.

Müşteri ofisi üç gün erken isterse, mobilya teslimatını kısaltmak hiçbir şey kazandırmaz. Ekibin kritik yoldaki görevleri kısaltması gerekir; örneğin ikinci bir elektrikçi ekleyerek ya da işin elverdiği yerlerde boyayı alçıpanın son kısmıyla üst üste bindirerek.

Kritik yolu kullanarak projeyi kısaltma

• Crashing (kaynak ekleme): süresini kısaltmak için kritik bir göreve kişi, ekipman veya fazla mesai ekleyin. Genellikle daha pahalıdır, bu yüzden önce bütçenizi kontrol edin.
• Fast-tracking (paralelleştirme): sırayla planlanmış görevleri paralel yürütün; çoğu zaman Bitişten Başlangıca bağlantısını Başlangıçtan Başlangıca çevirerek. Zaman kazandırır ama yeniden yapma riskini artırır.
• Bağımlılıkları yeniden gözden geçirme: gerçek kısıt değil alışkanlık olan bağlantıları kaldırın.
• Kapsamı azaltma: zorunlu olmayan bir teslimatı sonraki bir aşamaya almak için anlaşın.

Bu değişikliklerden herhangi birinden sonra hesaplamaları yeniden yapın. Bir zinciri kısaltmak, başka bir zinciri yeni kritik yol haline getirebilir.

Ekip türüne göre kritik yol örnekleri

İnşaat ve saha ekipleri

Denetimler, izinler ve tedarik süresi uzun malzemeler çoğu zaman kritik yolun üzerinde veya yakınındadır. Ortak ekipler de önemlidir: aynı ekip hem karkası hem alçıpanı yapıyorsa, çizimler aksini söylese bile bu görevler aynı anda yürüyemez; bu bağlantıyı ekleyin.

Sağlık operasyonları

Bir bölümü yeni bir kata taşımak veya yeni bir hasta kabul süreci başlatmak gibi projelerde, personel eğitimi ve ekipman hazırlığı genellikle devreye alma tarihini belirler. Birden fazla birimden alınacak onaylar sessizce en uzun zincire dönüşebilir; bu yüzden her onaya kendi görevini ve süresini verin.

Küçük işletmeler

Bir ürün veya web sitesi lansmanında tedarikçi teslim süreleri, içerik üretimi ve son gözden geçirme tipik kritik görevlerdir. İşletme sahipleri çoğu zaman birkaç görevi kendileri yapar; bu da o görevlerin paralel değil sırayla yürüdüğü anlamına gelir. Planı da buna göre yapın.

Sık yapılan kritik yol hataları

• Bir kez hesaplayıp bir daha bakmamak. Gerçek tarihler geldikçe yol değişir. Her durum güncellemesinde yeniden gözden geçirin.
• Kritiğe yakın görevleri görmezden gelmek. Bir günlük bolluğu olan görev, kritik bir görevle neredeyse aynı ilgiyi hak eder.
• İyimser süreler. En iyi senaryo tahminleriyle kurulan bir kritik yol, kimsenin tutturamayacağı bir bitiş tarihi verir.
• İş dışı beklemeleri unutmak. Onaylar, teslimatlar, kuruma süreleri ve müşteri incelemeleri takvimde zaman alır; bunları görev olarak ekleyin.
• Kişi kısıtlarını atlamak. Bir kişi iki görevin sahibiyse, genellikle ikisini aynı anda yapamaz.

GanttMaster ile kritik yolu planlamak

iPhone ve iPad'deki GanttMaster'da yukarıdaki adımları çalışan bir takvime dönüştürebilirsiniz. Projeyi başlangıç ve bitiş tarihli görevlere ve alt görevlere bölün, ardından her görevin Dependencies sekmesinden Bitişten Başlangıca, Başlangıçtan Başlangıca veya Bitişten Bitişe bağımlılıklarla birbirine bağlayın.

Etkileşimli Gantt şeması bağlı çubukları çizer; böylece ileri ve geri hesaplamada belirlediğiniz zincir tek bir zaman çizelgesinde görünür. Kritik görevlere yüksek öncelik vermek onları görev listelerinde kolayca fark edilir kılar; "Denetimden geçildi" gibi proje kontrol noktaları da bağlı oldukları işe bağlanan kısa görevler olarak eklenebilir.

Her kritik görevi bir kişiye veya ekibe atayın, belirsiz olanları sorumlu kişi ve önlem planıyla Project Risks kartına ekleyin ve kaynak eklemenin maliyetini Budget kartında görünür tutun. Hatırlatıcılı Today görünümü, görev sahiplerinin her gün neyin vadesinin geldiğini görmesine yardımcı olur; ekip üyesi başına ek ücret olmadığı için kritik yolda çalışan herkes projede yer alabilir.